Artykuł: Pokaż swój potencjał badawczy

2009-04-08

Instytuty naukowe pragnące rozwinąć skrzydła i zaznaczyć swą obecność w Europejskiej Przestrzeni Badawczej mają teraz wielką szansę w ramach 7.PR w podporogramie Możliwości. Na razie udało się z niej skorzystać tylko dwóm polskim instytucjom.

Kiedy dwa lata temu zaczynał się 7. Program Ramowy Badań i Rozwoju Technologicznego UE (7.PR) sporo polskich instytutów naukowych wiązało wielkie nadzieje z jednym z działań podprogramu Możliwości, a mianowicie z „Potencjałem badawczym regionów konwergencji” (REGPOT). Dlaczego?

5. i 6.PR, czyli skąd wzięły się nadzieje

Akcja ta wydawała się idealnym rozwiązaniem dla tzw. centrów doskonałości, które powstały w 5. Programie Ramowym. Wówczas, czyli w roku 2001, Polska odniosła duży sukces w specjalnym konkursie w 5.PR dedykowanym krajom kandydującym do UE. Powstały 83 centra doskonałości, które dołączyły do 14 innych działających już wcześniej, wspartych z 5.PR i Programu PHARE SCI-TECH II. Tym samym w ponad 100 jednostkach pojawiły się fundusze na rozwój i wzmocnienie współpracy międzynarodowej. Organizowano konferencje, staże naukowe w zagranicznych instytutach naukowych i planowano aplikowanie do Komisji Europejskiej o projekty badawcze wraz z nowymi partnerami z innych krajów. Projekty te trwały średnio 3 lata i wśród najbardziej aktywnych naukowców odpowiedzialnych za ich realizację zaczęło się pojawiać pytanie: co dalej? Finansowanie z Komisji Europejskiej skończyło się mniej więcej w połowie trwania 6.PR, w którym już takiego konkursu nie było. Staliśmy się w tym czasie pełnoprawnym członkiem UE i Komisja stwierdziła, że nie ma potrzeby powtarzania konkursu dla centrów doskonałości.

W 6.PR pojawiła się pewna szansa dla centrów doskonałości. W programie stypendialnym Marie Curie instytucje mogły aplikować o dofinansowanie projektów rozwojowych w ramach stypendiów transferu wiedzy. Część polskich instytutów-centrów skorzystała z tej możliwości i z sukcesem realizowała działania podobne do poprzednich – akcja ta była skierowana do mniej rozwiniętych regionów UE. Ciągle jednak nie zaspakajało to apetytów centrów doskonałości, bo po pierwsze nie wszystkim się udało, a po drugie, na mocy ministra właściwego ds. nauki kolejne instytuty uzyskały status centrum i rozpoczęły poszukiwania dofinansowania swojej działalności.

7. PR - zderzenie z rzeczywistością

Nic zatem dziwnego, że tak wielkie nadzieje wiązano z 7. PR i konkursem na „Potencjał badawczy”. Nie dość, że akcję ograniczono do regionów korzystających z funduszy strukturalnych (m.in. Polska), to jeszcze była mowa właśnie o wsparciu centrów. Rzeczywistość niestety okazała się brutalna, gdyż w pierwszym konkursie w roku 2007 złożono 39 wniosków z Polski – żaden nie został zaakceptowany. Wywołało to sporą konsternację w środowisku, bo poniekąd przyzwyczailiśmy się już, że jako kraj odnosimy spore sukcesy w tego typu akcjach.

Wyniki w 2007 r. pokazały wyraźnie, że REGPOT to zupełnie inny typ konkursu i że niezbędne jest odmienne podejście do tworzenia projektu. Rok później wśród złożonych wniosków można było znaleźć 30 z naszego kraju i mimo że współczynnik sukcesu nie robi wielkiego wrażenia, to jest on jednak wyższy od zera – dwa polskie projekty typu REGPOT są aktualnie realizowane. Obydwa były złożone ponownie i po porażce w 2007 r. i niezbędnych poprawkach, uzyskały pozytywną ocenę ekspertów w roku 2008.

Biorąc pod uwagę powyższą krótką analizę, trudno mówić, że REGPOT to szansa dla wszystkich polskich centrów doskonałości. Niemniej jest on bardzo ciekawą propozycją Komisji Europejskiej dla instytutów naukowych pragnących rozwinąć skrzydła i istotnie zaznaczyć swą obecność w Europejskiej Przestrzeni Badawczej.

Dlaczego jednak warto

Nie jest łatwo uzyskać dofinansowanie, ale jak się już uda, to przed instytutem i zespołem naukowców pojawia się niezwykła szansa na rozwój dzięki funduszom europejskim. Celem akcji REGPOT jest wzmocnienie potencjału badawczego najbardziej obiecujących instytucji naukowych z regionów konwergencji poprzez wsparcie współpracy z wybranymi partnerami zagranicznymi. Projekt może trwać maksymalnie 3 lata, a dofinansowanie Komisji Europejskiej dla pojedynczego projektu sięga aż 4 mln euro i wynosi do 100% kosztów kwalifikowanych. I to wszystko po to, aby jedna jednostka mogła tak rozwinąć swój potencjał, by w efekcie aplikować do 7.PR w najistotniejszym podprogramie finansującym badania, czyli we Współpracy.

To, co najważniejsze, czyli elementy wniosku

Kluczem do sukcesu w konkursach REGPOT jest zrozumienie specyfiki tej akcji. Co roku nieco zmieniają się wytyczne, więc możliwe, że kolejny konkurs będzie się nieco różnił od poprzedniego – pewne elementy są jednak niezmienne.

Najistotniejsze jest zrozumienie, że fundusze uzyskane w ramach projektu w REGPOT nie mają być przeznaczone na prowadzenie badań naukowych. To nie jest bowiem projekt badawczy, lecz wspierający badania. Dokumenty konkursowe, czyli „Program pracy” i „Przewodnik dla wnioskodawców” [1] wyraźnie mówią, jakie działania można i należy prowadzić w projekcie i na co zwracać uwagę przy pisaniu wniosku.

Cały projekt musi obowiązkowo bazować na tzw. „Planie działań”. Ów plan trzeba opracować w odniesieniu do konkretnej jednostki z uwzględnieniem jej specyfiki, perspektyw rozwoju i planów na przyszłość. Musi on wynikać z przeprowadzonej analizy SWOT, którą należy zamieścić we wniosku. Elementem koniecznym jest również wpisanie się w jeden z 10 obszarów tematycznych w podprogramie Współpraca. To jest punkt wyjścia dla całego projektu i dzięki tej analizie i idącemu za nią „Planowi działań” eksperci Komisji Europejskiej, oceniający wnioski, mają zobaczyć drzemiący w danej jednostce potencjał i uwierzyć, że dzięki realizacji proponowanego projektu rozwinie się on do tego stopnia, że instytucja naukowa dołączy do najlepszych w Europie.

Środkiem do osiągnięcia tego celu ma być zestaw pięciu różnych działań, które trzeba obowiązkowo prowadzić w projekcie:

1) Wymiana wiedzy i doświadczenia pracowników z co najmniej trzema instytucjami partnerskimi z krajów członkowskich lub stowarzyszonych
2) Przyjmowanie doświadczonych naukowców z zagranicy i uczenie się od nich na miejscu
3) Zakup, rozbudowa lub unowocześnienie sprzętu badawczego (na to działanie można przeznaczyć do 30% całego budżetu, a w szczególnych przypadkach nawet do 45%)
4) Organizacja krajowych i międzynarodowych warsztatów i konferencji w celu wymiany wiedzy
5) Działania rozpowszechniające i promocyjne.

Ponadto jest możliwość wnioskowania o zatrudnienie międzynarodowego niezależnego eksperta, który w trakcie dodatkowych 6 miesięcy trwania projektu dokona oceny potencjału badawczego danej jednostki pod kątem jej jakości i możliwości rozwoju.

Zakładany „Plan działań” powinien być zgodny z polityką spójności UE – innymi słowy – z planowanym wykorzystaniem funduszy strukturalnych do wzmocnienia infrastrukturalnego i personalnego danej jednostki. Dobrym pomysłem jest zatem takie opracowanie „Planu działań”, żeby niektóre zadania przewidziane w nim można było sfinansować z REGPOT, a niektóre z przeróżnych dostępnych aktualnie Programów Operacyjnych. 7. Program Ramowy i fundusze strukturalne mają być wobec siebie komplementarne.

Wniosek należy pisać w taki sposób, żeby jednoznacznie wynikało z niego, iż dzięki realizacji projektu zrealizowane zostaną te zadania, dzięki którym wypełni się istniejącą lukę w kompetencjach, sprzęcie, współpracy międzynarodowej itp. i osiągnie status uznanego instytutu naukowego w UE. Jednocześnie należy się wykazać dotychczasowymi osiągnięciami, które mają uwiarygodnić posiadany już duży potencjał badawczy.

Oczekiwania Komisji Europejskiej

Komisja Europejska oczekuje, iż REGPOT pozwoli na pełniejszą integrację danej jednostki w Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Spodziewa się, że poprawią się możliwości i zdolności badawcze, m.in. wzrośnie liczba personelu naukowego i szkoleń dla naukowców; podniesie się poziom zarządzania badaniami i jakość sprzętu badawczego oraz prowadzonych badań. Projekt powinien również pozytywnie oddziaływać na rozwój gospodarczy i społeczny w regionie, a także przyczynić się do wzrostu uczestnictwa danej jednostki w projektach badawczych w 7.PR. Te oczekiwania są wyraźnie wymienione w „Programie pracy” do REGPOT. Koniecznie trzeba do nich nawiązać i zagwarantować ich spełnienie w projekcie składanym do Komisji.

Części wniosku

Wniosek składa się z 3 głównych, standardowych dla 7.PR, punktów, które mają swoje odzwierciedlenie w kryteriach oceny:

1) Jakość naukowo-technologiczna i zgodność z tematyką konkursu
2) Jakość i efektywność wdrożenia i zarządzania
3) Wpływ – oddziaływanie projektu poprzez wykorzystanie jego rezultatów.

W pierwszym punkcie najistotniejsze jest przedstawienie jednostki jako takiej i spójnego „Planu działań”, który musi przekładać się na tzw. plan pracy w projekcie. Ten punkt jest bardzo ważny, gdyż po lekturze pierwszych stron wniosku eksperci już wiedzą, czy projekt spełnia podstawowe wymogi, czy też nie. Takie zaprezentowanie tematu, które sprawi, że ekspert z zaciekawieniem będzie czytał kolejne strony, daje szanse na pozytywną ocenę całego wniosku.

Drugi punkt to miejsce, w którym opisuje się sposób zarządzania projektem, w tym m.in. metody rekrutacji naukowców i oddelegowywania własnych pracowników. Wnikliwej ocenie poddawany jest również budżet projektu – musi on być realny i uzasadniony.

Treść trzeciego punktu to w zasadzie rozwinięcie ogólnych oczekiwań Komisji wymienionych powyżej. Do każdego z nich należy się odnieść i udowodnić, że są do spełnienia.

Co będzie dalej?

Nie ma idealnej recepty na sukces w „Potencjale badawczym”. Szanse mają ci, którzy starannie opracują „Plan działań” i będą dążyć do celu, wykorzystując wszystkie pięć środków zalecanych przez Komisję Europejską.

Warto skorzystać również z rad tych, którym się udało uzyskać dofinansowanie za drugim razem. Potrafili wyciągnąć wnioski i poprawić swoje błędy tak, aby przekonać ekspertów do swoich pomysłów na rozwinięcie własnego potencjału badawczego (prezentacje przedstawicieli Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej i Instytutu Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN są dostępne w archiwum imprez z października 2008 r. na stronie Krajowego Punktu Kontaktowego Programów Badawczych UE: www.kpk.gov.pl).

W lutym br. zamknięto trzeci konkurs na „Potencjał badawczy” w 7.PR – wyników jeszcze nie znamy, ale miejmy nadzieję, że kolejnym polskim instytucjom uda się uzyskać dofinansowanie. Za rok kolejny konkurs i kolejna szansa na sukces, ale już teraz można przygotowywać wnioski, aby wykorzystać REGPOT do rozwoju potencjału polskiej nauki.

Teksty dostarcza Smartlink